De onzichtbare vernieling van menselijk kapitaal
Het kabinet is nu iets meer dan een jaar in functie. De algemene politieke beschouwingen hebben duidelijk laten zien dat de regering meer bezig is met het behalen van de bezuinigingen van € 18 mrd dan met het meenemen van 17 miljoen Nederlanders naar een inspirerend toekomstperspectief.
Ook op het gebied van de toekomstige inrichting van de arbeidmarkt ontbreekt het dit kabinet aan visie en overtuigingskracht.
Het kabinet lijdt aan tunnelvisie als het gaat om het oplossen van de vraagstukken die de arbeidsmarkt betreffen. Het realiseren van de bezuinigingen lijkt de enige motivatie te zijn om urgente vraagstukken het hoofd te bieden. Uiteraard moeten de financiën van de overheid op orde gebracht worden. Dat neemt echter niet weg dat ook deze bezuinigingen moeten leiden tot een beter functionerende arbeidsmarkt en een sterkere economie.
Feiten spreken tegen
Het vreemde is dat ook opiniemakers (waaronder vertegenwoordigers van sociale partners) zich nauwelijks druk maken over de noodzaak van een samenhangend plan. Henk Kamp, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, wordt alom geprezen als de beste minister van het huidige kabinet. Als het gaat om het zijn van de beste politicus, is dat wellicht het geval. Als het gaat om het zijn van de grote vernieuwer en inspirator valt zeer te betwijfelen of Kamp deze erkenning verdient. Het risico bestaat dat de minister zelf en velen in het land gaan geloven dat het zijn van een goed politicus ook betekent dat je daarmee de beste leider bent. De praktijk heeft al vele malen uitgewezen dat deze twee kwalificaties helaas lang niet altijd samenvallen.
Want de feiten spreken dit ook nu tegen. Zo ligt er geen samenhangend verhaal over de kwalitatieve ambities van de verhoging van de arbeidsparticipatie. Wat willen we met ons menselijk kapitaal en hoe kunnen we dat zo optimaal mogelijk inzetten? Wat hebben we als Nederland zelf in huis en wat moet van buiten komen? Welke voorwaarden moeten hiervoor worden gecreëerd? Wat betekent dit bijvoorbeeld voor ons arbeidsmigratiebeleid of de wijze waarop we de kinderopvang inrichten? Wat betekent een vergrijzende arbeidspopulatie precies en hoe maken we die met de specifieke kwaliteiten zo optimaal mogelijk productief voor onze economie? Hoe maken we gebruik van de multiculturele talenten? Wat is ervoor nodig om werkgevers en werknemers hierin te motiveren? Het zijn slechts voorbeelden van enkele fundamentele vragen die onbeantwoord blijven. Vragen die vanuit een bezuinigingsoptiek wel geadresseerd worden, maar niet vanuit een inspirerende samenhangende visie worden opgepakt en uitgedragen.
Geloofwaardig verhaal
Een klein — misschien onbedoeld — lichtpuntje is de aanvaring die premier Rutte met Geert Wilders, leider van de PVV, bij de algemene beschouwingen had. De premier wees toen op het feit dat getalenteerde bi-culturele Nederlanders zich steeds minder thuis voelen en dat velen van hen van plan zijn hun talenten buiten Nederland tot verdere ontplooiing te brengen. Een recent uitgevoerde enquête onder hoogopgeleide tweedegeneratiemigranten heeft deze stelling bevestigd. De reactie van de premier maakt in elk geval duidelijk dat de hoger opgeleide migranten juist van dit kabinet verwachten dat het zich ondubbelzinnig uitspreekt over de (toenemende) economische waarde die deze groep voor Nederland heeft.
En dat bevestigt nu precies het belang van een samenhangende en actief uitgedragen visie op hoe we in de toekomst in Nederland moeten gaan werken. Zonder een geloofwaardig verhaal zal het moeilijk zijn draagvlak in de samenleving te verkrijgen en dreigt forse onderbenutting en zelfs vernieling van onmisbare delen van ons menselijk kapitaal.
Ila Kasem is managing partner Van de Bunt Adviseurs, bestuurslid Nederlandse Stichting voor Psychotechniek en lid raad van advies Van der Kruijs, partner in executive search.
